Қазақстанда астық экспорттаушыларға жаңа өнімнен жиналған бидайды алдын ала жөнелту мүмкіндігі берілді. Бұл 2026 жылдың басында көлік шығындарының бір бөлігін мемлекеттен субсидиялау тетігі арқылы өтеуге жол ашады. Келесі жылы астық тасымалын қолдауға 30 млрд теңгеден астам қаражат бөлу жоспарланып отыр.
Астықты бірқатар шетелдік нарықтарға жеткізу мерзімі 30 күнге дейін созылатынын ескере отырып, экспорттаушыларға жөнелтуді ертерек бастау ұсынылады. Субсидия алу үшін негізгі талап астықтың 2026 жылы нақты жеткізілгенін растайтын құжаттардың болуы.
«2024 жылы Қазақстанда астық пен майлы дақылдардан өте мол өнім алынды. Ал Орталық Азия нарықтарының мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, астық артық жиналып, ішкі нарықта бағаға қысым түсті. 2024 жылдың соңында жоғары бәсекелстік пен өткізудің шектеулігі салдарынан астық бағасы төмендеді», делінген Ауыл шаруашылығы министрлігі таратқан ақпаратта.
Осы жағдайды тұрақтандыру мақсатында Үкімет астық экспортындағы көлік шығындарын субсидиялау бағдарламасын іске қосты. Нәтижесінде экспорттық бағыттар кеңейіп, тасымал көлемі едәуір өсті.
2025 жылдың 11 айында теміржол арқылы астық тасымалы:
• Қара теңіз порттарына — 2,5 есе,
• Ресейдің Балтық теңізі порттарына — шамамен 3 есе,
• Балтық елдеріне — 8 есе,
• Әзербайжанға — 5,5 есе,
• Иранға — 2 есе артты.
Экспорт көлемінің ұлғаюы ішкі нарыққа оң әсерін тигізді: баға тұрақталып, демпинг қаупі төмендеді, сондай-ақ логистика, қайта өңдеу және сервистік салалардың дамуына серпін берілді.
2025 жылы да шаруалар мол өнім алды, сонымен қатар өткен жылдан қалған астық қоры сақталды. Бағдарламаның тиімділігін ескере отырып, Үкімет 2026 жылы да астық өндірушілер мен экспорттаушыларды қолдауды жалғастыруды жоспарлап отыр.
«Ал 2025–2026 маркетингтік жылдың алғашқы үш айында (қыркүйек–қараша) 4,4 млн тонна астық тасымалданып, экспорт 3,4 млн тоннаға жетті. 2025 жылдың 11 айында барлығы 12,6 млн тонна астық тасымалданды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 34%-ға артық. Оның 9,7 млн тоннасы экспортқа шығарылды», деп қосты министрлікте.
Сонымен қатар ведомство мәліметінше, 2025–2026 маркетингтік жылдың алғашқы үш айында (қыркүйек–қараша) 4,4 млн тонна астық тасымалданып, экспорт көлемі 3,4 млн тоннаға жеткен.
2025 жылдың желтоқсан айында ішкі нарықтағы бидай бағасы 2024 жылмен салыстырғанда 40–50%-ға жоғары болды. Бір тонна астыққа 40 АҚШ доллары көлеміндегі көлік субсидиясы шаруалардың табыстылығын сақтауға, қазақстандық бидайдың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және Еуропа, Африка, Таяу Шығыс пен Орталық Азия нарықтарындағы позициясын нығайтуға мүмкіндік береді.
Дереккөз: АШМ