Жоғары аудиторлық палата азаматтарды зейнетақымен және әлеуметтік қамсыздандыру жүйелеріне жүргізілген мемлекеттік аудит қорытындылары шығарды.
Соңғы 5 жылда Қазақстанда орташа ынтымақты зейнетақы 37%, орташа базалық зейнетақы 45%, Зейнетақы қорынан төленетін орташа зейнетақы 25% өсті. Мемлекеттік жәрдемақылардың орташа мөлшері 58%, ал Әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін төлемдер 2,5 есе өскен.
Алайда аудит назар аударуды және жетілдіруді қажет ететін бірқатар мәселені анықтады.
«Мәселен, зейнетақы алушылар туралы ақпарат алмасу мәселелері бойынша халықаралық келісімдер жасасуды жандандыру талап етіледі. Бұл Қазақстанда және азаматтығы бойынша тұрған жерінде қосарланған төлем төлеу тәуекелін азайтуға мүмкіндік береді. Өзін-өзі жұмыспен қамтитын азаматтар тарапынан зейнетақы жарналарының тұрақтылығы мәселесі өзекті болып отыр. Бұл өте маңызды, өйткені зейнетке шыққан кезде ұсынылған төлем деңгейін алу үшін жинақ жеткілікті болуы керек», делінген Жоғары аудиторлық палата ақпаратында.
Сонымен қатар аудит әлеуметтік сақтандыру қорының активтерін басқару тиімділігін арттыру үшін жекелеген практикалар мен тәсілдер қайта қарауды немесе жіті бақылауды қажет ететінін атап өтті.
Атап айтқанда жүктілік және босану бойынша көп төлемдер алу үшін кіріс деңгейі мен жұмыс орындарының санын жасанды түрде көбейтіп көрсету фактілері анықталған.
«Кейбір жағдайларда аударымдар бір мезгілде 3-10 жұмыс орнынан түсіп отырған, ал 169 адам 16-дан астам ұйымда есепте тұрған. Мұндай фактілерді болдырмау үшін нормативтік базаны пысықтау қажет. Сонымен қатар Әлеуметтік сақтандыру қорының активтерін сенімгерлік басқарудан шамадан тыс алу фактілері тіркелген. Бұл 216 млрд теңгеден астам сомаға активтерді тиімсіз пайдалануға әкелді», деп қосты палатада.
Бұған қоса, ЖАП әлеуметтік төлемдердің шекті мөлшері туралы норманың болмауы, сондай-ақ төлем алушылардың табысын растауда мемлекеттік кірістер органдарымен өзара іс-қимылдың жеткіліксіздігі шамамен 96 млрд теңге Әлеуметтік сақтандыру қоры активтерінің жоғалуына әкелгенін айтты.
Осы орайда қайтыс болғандар, тұрақты тұруға кетуге рұқсат алғандар, консулдық есепке алынғандар және т.б. туралы мәлімет алу мәселелері бойынша уәкілетті мемлекеттік органдардың дерекқорларымен интеграцияның болмауы зейнетақымен және әлеуметтік қамсыздандыру жүйелерінің тиімділігін төмендетіп отыр. Сондықтан аудиторлық палата алдағы жоспарлы кезеңде зейнетақы мен жәрдемақы алушылар санын жоспарлаудың келісілген әдістемесі де қажет деп есептейді. Бұл бюджетті қалыптастыру және оны атқару сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Аудит қорытындысы бойынша 5 млн теңгеге қаржылық бұзушылықтар, 216,2 млрд теңгенің тиімсіз пайдаланылғаны анықталды.
Дереккөз: Аудиторлық палата