Қазақстанда қалдықтардың барлық түрлерін басқаруға арналған кешенді тұжырымдама әзірленіп жатыр. Бұл туралы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің өкілдері бүгін өткен брифингте мәлімдеді.
Министрліктің Қалдықтарды басқару департаментінің директоры Рауан Тукеновтің айтуынша, тұжырымдама жобасында саладағы жүйелі проблемалар мен оларды шешуге бағытталған нақты тетіктер қамтылған. Қазіргі таңда елімізде түзілетін қалдықтардың 30%-ға жуығы ресми есепке алынбайды, ал кәсіпорындардың тек 10%-ы ғана есептілікті электронды форматта тапсырады.
«Бұл мәселені шешу үшін қалдықтардың барлық түрлеріне толық түгендеу жүргізу, мемлекеттік кадастрды жаңарту, сондай-ақ барлық қалдық түзушілерді ақпараттық жүйеде міндетті түрде тіркеу және саланы жасанды интеллектті енгізе отырып цифрландыру қажет», деді Түкенов.
Оның айтуынша, саланың дамуына бірыңғай нормативтік-құқықтық базаның болмауы, экономикалық ынталандырудың әлсіздігі және қайта өңдеу инфрақұрылымының жеткіліксіз дамуы да кедергі келтіріп отыр.
Тұжырымдама аясында бірқатар жүйелі шешімдер ұсынылған. Атап айтқанда, утилизациялық төлемдер есебінен заманауи тұрмыстық қатты қалдықтар полигондарын салуды қаржыландыру, тарифтерді әр үш жыл сайын индексациялау және экономикалық тұрғыдан негізделген модельге көшу көзделген. Сондай-ақ салықтық жеңілдіктер мен субсидиялар енгізу, кеңейтілген өндіруші жауапкершілігі (КӨЖ) тетігін жетілдіру ұсынылады.
Құжаттың жеке бағыты халық пен бизнес арасында қалдықтарды басқару мәдениетін қалыптастыруға арналған. Бұл экологиялық жауапкершілікті арттыру мен ақпараттандыру деңгейін көтеруді мақсат етеді.
Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің төрағасы Ерлан Қожиков рұқсат етілмеген қоқыс үйінділерін жою бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстарға тоқталды. Оның дерегінше, соңғы жылдары стихиялық қоқыс орындарының саны тұрақты түрде азайып келеді. 2020 жылы 8 884 қоқыс үйіндісі анықталып, олардың 66%-ы жойылса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 4 886-ға дейін қысқарып, жою деңгейі 93%-ды құраған. Ал 2025 жылы 3 828 үйінді анықталып, олардың 94%-ы жойылған.
Бақылауды күшейту мақсатында министрлік «Қазақстан Ғарыш Сапары» ұлттық компаниясымен бірлесіп, ғарыштық мониторинг ауқымын кеңейту және қоқыс тасымалдайтын көліктердің қозғалысын GPS-датчиктер арқылы қадағалау жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Өз кезегінде «Жасыл даму» АҚ экологиялық бағыттағы негізгі операторлардың бірі болып қала береді. Компания парниктік газдар шығарындылары саудасы жүйесін жүргізіп, сот шешімімен мемлекет меншігіне өткен иесіз қауіпті қалдықтарды басқарумен айналысады.
«Утилизациялық төлемдерден түскен қаражат Экологиялық кодекстің 388-бабына қатаң сәйкес жұмсалады, онда қаражатты пайдалану бағыттары нақты айқындалған», – деп атап өтті «Жасыл даму» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары Н. Қабдолданов.
Сонымен қатар компания қызметіне қатысты барлық қаржылық ақпарат қаржылық есептілік депозитарийінде және корпоративтік интернет-ресурста ашық түрде жарияланып отыратыны аталып өтілді.