2025 жылы Қазақстанда жалпы неке қию коэффициенті (яғни некенің халық санына шаққандағы көрсеткіші) 5,62-ге дейін төмендеп, тәуелсіздік тарихындағы ең төменгі деңгейге жетті, деп хабарлайды QazMonitor. Бұл көрсеткіш бір жыл ішінде 0,51 пунктке азайған.
ҚР Ұлттық статистика бюросының сайтында жарияланған бұл дерек, әзірге тек алдын ала мәліметтер ретінде берілген. Әдетте алдын ала деректер соңғы нақтылаудан көп өзгере қоймайды, сол себепті нәтиже қорқынышты емес, бірақ көңіл көншітпейтін деңгейде.
1991 жылдан бері неке қию көрсеткіші төмендеу, өсу, қайтадан төмендеу секілді үш үлкен кезеңнен өтті. Әрбір төмендеуге дейін ол шарықтау шегіне жетеді. Бірінші шарықтау 1991 жылы – 10,1, екінші – 2013 жылы – 9,89 болды. Соңғы 12 жылда көрсеткіш 4,27 пунктке төмендеп, 1999 жылғы 5,8 көрсеткішіне жақындап қалды.
Неке саны да азайды – 2025 жыл рекордтық төмен нәтиже көрсетті
2025 жылы елімізде 114,5 мың неке тіркелген. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 7% аз, және соңғы 22 жылдағы ең нашар көрсеткіш болып отыр.
Жалпы неке қию коэффициенті некелер санының азаюы мен халық санының өсуінің қосындысынан қалыптасады. Сондықтан бір ғана себепті көрсетпейді: халық саны өсіп жатыр, ал неке саны қысқаруда.
Неке қию деңгейінің төмендеуі «адамдар үйленгісі келмейді» дегенді білдірмейді
Бұл көрсеткіш неке жасындағы халық санының өзгерісін есепке алмайды, сондықтан ол әрдайым нақты көріністі көрсете қоймайды. Некелер саны азайғанымен, бұл неке жасындағы адамдар санының қысқаруына байланысты болуы да мүмкін.
Көбіне некелердің 85%-дан астамы 18-39 жас аралығында жасалады. Бұл жас тобының саны елімізде 2014 жылдан бері төмендеп келіп, ал 2023-2024 жылдары қайта өсіп кетті (2025 жылға қатысты деректер әлі жарияланған жоқ).
Дегенмен неке санының өсуі әлі байқала қоймауда
18-39 жас аралығындағы адамдар саны өссе де, некелер саны қайта қалпына келген жоқ. Оның бірнеше себебі бар:
Неке қиюдың кешігуі: 2014-2024 жылдар аралығында некеге тұру жасы орташа есеппен 27,1-ден 27,9 жасқа көтерілді.
Тіркелмеген некелердің көбеюі: адамдар діни немесе азаматтық некелерге бейімделіп, ресми тіркеуге бармауы мүмкін.
Түйін қандай
2025 жылы Қазақстанда некелер саны мен неке қию коэффициентінің төмендеуі — бұл тек «үйленуге қызығушылық азайды» деген сөз емес. Бұл демографиялық құрылым, неке жасындағы халық саны, неке қиюдың кешігуі және тіркелмеген одақтардың өсуі сияқты факторлардың біріккен әсері болуы мүмкін.