Мемлекеттік қызмет істері агенттігі білім мен ғылымды қаржыландыру саласындағы ауқымды сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін әшкереледі. Жүргізілген талдау нәтижесінде 11,5 миллиард теңгеге жуық қаржының тиімсіз жұмсалу қаупі анықталып, 2026 жылға жоспарланған 270 миллиард теңгеден астам бюджет қаражатын қорғау үшін түбегейлі реформалар іске қосылды, деп хабарлайды QazMonitor.
Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жүргізген сыртқы талдау ғылыми жобаларды іріктеу жүйесіндегі терең дағдарысты көрсетті. Мәселен, тіркелген 13,5 мың сарапшының шамамен 75%-ы іс жүзінде жұмысқа мүлдем қатыспаған. Зерттеу барысында сараптаманың тек қағаз жүзінде жүргізіліп, нәтижелердің алдын ала белгіленген үміткерлерге ыңғайлап түзетілгені белгілі болды.
Атап айтқанда, жалпы құны 11,5 млрд теңгені құрайтын 30 зерттеу бойынша объективтілік принциптерінің өрескел бұзылғаны анықталды. Бұл қаражат нақты ғылыми жаңалықтарға емес, формальды есептерге жұмсалуы мүмкін еді.
Сондай-ақ агенттік 100-ден астам ұсыныс енгізіп, 2025 жылдың екінші жартыжылдығында профильді министрліктермен бірлесіп нақты шаралар қабылдады. Ең алдымен, сарапшылардың еңбегін бағалаудағы кемсітушілік жойылды.
Бұған дейін шетелдік мамандарға шамамен 400 мың теңге төленсе, отандық ғалымдар небәрі 8 500 теңге алып келген. Жаңа бекітілген әдістеме бойынша еңбекақы төлеуге бірыңғай тәсіл енгізіліп, ұлттық сараптамалық әлеуетті нығайтуға жол ашылды. Сонымен қатар, «адал емес сарапшылар мен жоба басшыларының» қара тізімі (реестрі) жасалды. Оған енгендер өз жетістіктерін дәлелдегенше жаңа конкурстардан шеттетіледі.
Талдау тек ғылымды емес, мектептегі білім беру саласын да қамтыды. 2 966 мектепте оқушыларды «жалған есепке алу» тәуекелдері байқалған. Бүгінде бұл мектептердің 99,9%-ына цифрлық бақылау жүйелері орнатылды. Бұл «өлі жандар» үшін бюджеттен ақша жымқыру мүмкіндігін толықтай жояды.
Сонымен қатар ғылыми-техникалық сараптама орталығында да революциялық өзгерістер орын алуда. Оның ішінде сарапшыларды кездейсоқ таңдау үшін автоматты іріктеу механизмі енгізілді. Мүдделер қақтығысын болдырмау үшін қатысушылардың мәліметтері жасырылады. Енді ғылыми жобалардың орындалуы мен қаражаттың жұмсалуы туралы барлық ақпарат интернетте жарияланады.
Осылайша қабылданған осы кешенді шаралар 2026 жылға бөлінген 270 миллиард теңгеден астам бюджет қаражатының тек ғылымның дамуы мен білім сапасын арттыруға жұмсалуына кепілдік береді.
