2024-2025 маркетингтік жыл Қазақстанның агроэкспорт саласы үшін бетбұрыс кезеңге айналды. Азық-түлік келісімшарт корпорациясы осы кезеңде 1,3 млн тонна астық өткізді. Бұл алдыңғы маусыммен салыстырғанда шамамен төрт есе жоғары және ұлттық оператор үшін соңғы он жылдағы рекордты көрсеткіш болып отыр.
Ауыл шаруашылығы министрлігі мәліметінше, экспорт көлемінің айтарлықтай артуына бірнеше фактор ықпал еткен. Олардың қатарында астық жеткізу бағыттарының кеңеюі, жаңа көлік-логистикалық шешімдердің қолданылуы және фермерлер үшін сыртқы нарыққа шығуды жеңілдететін тетіктердің іске қосылуы бар.
Азық-түлік келісімшарт корпорациясы дерегінше, қазақстандық астық шетелдік серіктестерге тікелей келісімшарттар арқылы да, сондай-ақ делдалдық тетіктерді пайдалана отырып та жеткізілген. Ерекше рөлді ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорттық партияларын біріктіру бағдарламасы атқарды. Бұл механизм шағын және орта агроөндірушілерге ірі халықаралық сатып алушылармен бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік берді.
Сонымен бірге ұлттық оператор ішкі нарықтағы тұрақтылықты негізгі басымдық ретінде сақтады. Астықтың елеулі бөлігі отандық ұн тарту кәсіпорындарына, мал және құс шаруашылықтарына, сондай-ақ өңдеуші зауыттарға бағытталды. Нәтижесінде ішкі азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен экспорттық міндеттемелер арасындағы теңгерім сақталды.
Есепті кезеңде корпорация Қазақстаннан экспортталған астықтың 8,9%-ын қамтамасыз етті, астық 12 мемлекетке жөнелтілді. Дәстүрлі бағыттар қатарында Орталық Азия елдері, Ауғанстан және Қытай сақталды. Экспорт құрылымында негізгі өнім – үшінші сыныпты азық-түліктік бидай.
Сонымен қатар жаңа нарықтарға шығу белсенді жүрді. Африка мен Азия бағытында Марокко, Алжир, Мысыр және Вьетнам елдеріне 143 мың тоннадан астам астық экспортталды. Иран, Әзербайжан және Грузия нарықтарындағы жеткізілім қайта жанданып, бұл елдерге жиынтық көлемі 62 мың тонна астық жөнелтілді. Бұдан бөлек, Әзербайжан мен Грузия арқылы өтетін жаңа көлік дәлізімен Арменияға алғаш рет сынамалық партия жіберілді.
Маңызды нәтижелердің бірі – күрделі мультимодальды логистикалық тізбектердің игерілуі. Атап айтқанда, Марокко мен Вьетнам бағытында астық теміржол арқылы порттарға жеткізіліп, әрі қарай теңіз кемелеріне тиелді. Бұл қазақстандық астықтың алыс нарықтарға жеткізілуін экономикалық тұрғыдан тиімді етуге мүмкіндік берді.
Экспорт көлемінің өсуіне мемлекет тарапынан көлік шығындарын субсидиялау шаралары да оң әсерін тигізді. Бұл жеткізілімдердің өзіндік құнын төмендетіп қана қоймай, ішкі нарықтағы баға тұрақтылығын сақтауға ықпал етті.
Экспорттық партияларды біріктіру бағдарламасы аясында соңғы екі жылға жетпейтін уақытта жалпы құны 49,8 млн АҚШ долларын құрайтын 11 халықаралық келісім жасалды. Түскен қаражат толық көлемде ауыл шаруашылығы өндірушілері мен сауда компанияларына тікелей аударылды.
Бағдарлама шеңберінде тек астық емес, қайта өңделген өнімдер де сыртқы нарыққа шығарыла бастады. Мәселен, Шығыс Қазақстан облысындағы кәсіпорын Қытайдың мемлекеттік компаниясына 10 мың тонна күнбағыс майын, ал отандық өңдеушілер ҚХР нарығына 9 мың тоннадан астам мал азығын жеткізді.
Ведомство бұл үрдіс Қазақстан агроөнеркәсіп кешенінің экспорттық моделінің өзгеріп келе жатқанын көрсетеді. Республика біртіндеп тек шикізат жеткізушіден өңделген өнімдері бар, логистикасы әртараптандырылған агроэкспорттаушы елге айналып жатыр.
